ซอส XO เป็นเครื่องปรุงของฮ่องกงที่ทำจากอาหารทะเลตากแห้งและพริกเป็นหลัก มีรสอร่อยและเผ็ดในคราวเดียวกัน ปรากฏขึ้นราวทศวรรษ 1980 ในภัตตาคารชั้นนำของฮ่องกง แพร่หลายในทศวรรษ 1990 และถูกมองว่าเป็นซอสประจำฮ่องกง[1][2]
ชื่อ
ชื่อมาจากระดับ «X.O.» (extra old) ของคอนญักฝรั่งเศส ในทศวรรษ 1970–1980 เครื่องดื่มชั้นดีจากยุโรปและอเมริการวมทั้งคอนญักไหลเข้าฮ่องกงเป็นจำนวนมาก ระดับ X.O. ที่บ่มในถังไม้โอ๊กอย่างน้อยสิบปีมีค่าที่สุด และ «X.O.» จึงกลายเป็นคำหมายถึงชั้นสูงและความหรูหราในฮ่องกง ซอสนี้ยืมชื่อนั้นมาเพื่อบอกว่าวัตถุดิบมีราคาสูงและขายเหนือกว่าซอสทั่วไป ซอส XO ไม่มีคอนญักผสมอยู่[1][3]
ที่มา
ยังไม่มีข้อสรุปว่าใครเป็นผู้คิดค้นคนแรก แหล่งหนึ่งระบุว่าราวต้นทศวรรษ 1980 เชฟของห้องอาหารจีนสปริงมูนในโรงแรมเดอะเพนินซูลา ฮ่องกง ผัดซอสนี้มาหลายปีแล้ว อีกแหล่งระบุว่าในปี 1981 หว่องวิงชี หัวหน้าเชฟของร้านเหล่ยวี่น นำอาหารว่างญี่ปุ่นที่ทำจากหอยเชลล์แห้งมาเป็นแนวทาง เติมแฮมจินฮวา กุ้งแห้ง ไข่กุ้ง และพริกขี้หนูลงไปผัดเป็นซอส ซึ่งเจ้าของหญิงของร้านตั้งชื่อว่าซอส XO และยังมีอีกแหล่งที่ระบุว่าผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์หญิงทำขึ้นในทศวรรษ 1970 เพื่อเลี้ยงแขก ไม่มีแหล่งใดได้รับการยืนยัน[1][2]
ส่วนผสม
ไม่มีสูตรตายตัว ส่วนผสมที่พบบ่อยคือหอยเชลล์แห้ง แฮมจินฮวาหรือแฮมยูนนาน กุ้งแห้ง ไข่กุ้ง ปลาเค็มหั่นเต๋า พริกขี้หนูและพริกแดง กระเทียม หอมแดง และน้ำมันพืช โดยชนิดและสัดส่วนขึ้นอยู่กับผู้ทำ หอยเชลล์แห้งและกุ้งแห้งให้อูมามิ พริกให้ความเผ็ด แต่ละร้านมีสูตรของตนเอง และบางครัวเรือนก็ปรุงตามชอบ[1][3]
การใช้
ซอส XO ใช้ทั้งปรุงรสขณะทำอาหารและเป็นน้ำจิ้มสำหรับอาหารที่ปรุงแล้วและของกินเล่น ร้านอาหาร ร้านชาชานทิง และร้านอาหารจานด่วนในฮ่องกงนิยมใช้ผัดก๋วยเตี๋ยวหลอด เส้น บะหมี่ ข้าวผัด และขนมผักกาด หอยเชลล์ผัดซอส XO และเต้าหู้นึ่งซอส XO เป็นอาหารที่พบได้ทั่วไป และยังมีผู้ผลิตที่จำหน่ายบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปรสซอส XO[1] ซอส XO ยังอยู่ในกลุ่มผลิตภัณฑ์ของบริษัทซอสฮ่องกง ลี กัม กี[4]
[1]: วิกิพีเดียภาษาจีน «XO醬» [2]: คู่มือมิชลิน «追本溯源：XO醬» [3]: Wikipedia «XO sauce» [4]: วิกิพีเดียภาษาจีน «李錦記»